Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing partnership • About Us • Türkçe
Research article | Open Access
Journal of Technology Applications in Education 2026, Vol 7(1) 1-21

Türkiye’de Fen Eğitimi Kapsamında Güneş Sistemi Konulu Lisansüstü Tezlerin Eğilimleri: 2009–2025 Dönemine İlişkin Betimsel İçerik Analizi

Pınar Yaman • Eylem Yalçınkaya Önder
Cite this article
Article Type
Research article
Publication Date
July 08, 2026
Pages
1-21
DOI
10.29329/jtae.2026.1432.6

Abstract

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de fen eğitimi bağlamında Güneş Sistemi konulu lisansüstü tezlerin genel eğilimlerini incelemektir. Araştırma, doküman incelemesine dayalı betimsel içerik analizi yaklaşımıyla yürütülmüştür. İnceleme kapsamına 2009–2025 yılları arasında hazırlanmış 119 tez alınmıştır. Veriler; tez türü, yıl, araştırmacı cinsiyeti, hedef kitle/çalışma grubu, araştırma konusu genel temaları ve alt temaları (incelenen değişkenler) açısından çözümlenmiştir. Bulgular, tezlerin 99’unun yüksek lisans, 20’sinin ise doktora düzeyinde olduğunu göstermiştir. Çalışmaların yıllara göre dağılımında özellikle 2018 yılından sonra belirgin bir artış eğilimi gözlenmiş; 2024 yılı en üretken yıl olarak öne çıkmıştır. Araştırmacıların cinsiyete göre dağılımında kadın araştırmacıların (79) erkek araştırmacılardan (40) daha fazla olduğu belirlenmiştir. Hedef kitle/çalışma grubu bakımından çalışmaların ağırlıklı olarak 7. sınıf düzeyinde yoğunlaştığı, bunu 6. sınıf düzeyindeki çalışmaların izlediği görülmüştür. Araştırma konusu genel temalarında teknoloji destekli/dijital öğrenme, artırılmış gerçeklik ve okul dışı öğrenme ortamları öne çıkarken; alt temalarda fen bilimleri akademik başarısı, öğrenci görüşleri, fen öğrenmeye yönelik motivasyon, fen bilimleri dersine yönelik tutum ve öğrenmenin kalıcılığı en sık incelenen değişkenler olmuştur. Bulgular, Türkiye’de astronomi eğitimi araştırmalarının önemli oranda teknoloji entegrasyonu ve uygulama temelli öğretim yaklaşımlarına yöneldiğini; buna karşın doktora düzeyinde, boylamsal, öğretmen eğitimi odaklı ve kuramsal model geliştirmeye yönelik çalışmaların ise sınırlı kaldığını göstermektedir.

Keywords: Astronomi Eğitimi Güneş Sistemi ve Ötesi Lisansüstü Tezler Betimsel İçerik Analizi Fen Eğitimi
Cite this article
Yaman, P. & Yalçınkaya Önder, E. (2026). Türkiye’de Fen Eğitimi Kapsamında Güneş Sistemi Konulu Lisansüstü Tezlerin Eğilimleri: 2009–2025 Dönemine İlişkin Betimsel İçerik Analizi. Journal of Technology Applications in Education, 7(1), 1-21. https://doi.org/10.29329/jtae.2026.1432.6

  • Akdağ, Z. (2024). Web 2.0 destekli STEM etkinlikleri modülünün hazırlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erciyes Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Akkuş, G. (2016). Drama yönteminin 7.sınıf öğrencilerinin Fen ve Teknoloji dersi Güneş Sistemi ve Ötesi: Uzay Bilmecesi ünitesindeki başarılarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Albayrak, A. (2025). Fen eğitiminde artırılmış gerçeklik: Bir içerik analizi çalışması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Altan, T. (2025). Oyunlarla zenginleştirilen "Güneş Sistemi ve Tutulmalar" ünitesinin öğrencilerin fen öğrenmeye yönelik kaygı, motivasyon ve akademik başarıları üzerindeki etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Aksaray Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Arıcı, V. A. (2013). Fen eğitiminde sanal gerçeklik programları üzerine bir çalışma: "Güneş sistemi ve ötesi: Uzay bilmecesi" ünitesi örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Arıkurt, E. (2014). Kavram karikatürlerinin ve kavramsal değişim metinlerinin ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin başarılarına, kavramsal değişimlerine ve tutumlarına etkisinin karşılaştırılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Giresun Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Aydan, F. (2024). Türkiye'deki fen eğitiminde artırılmış gerçeklik üzerine yapılan çalışmaların analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Manisa Celal Bayar Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Baba, A. (2022). 6.sınıf güneş sistemi ve tutulmalar ünitesinde modellemeye dayalı öğretim yönteminin ve artırılmış gerçekliğin uygulanmasının öğrencilerin başarılarına, 21.yüzyıl becerilerine ve artırılmış gerçeklilik tutumlarına etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Balcı, M. (2018). WebQuest destekli etkinliklerin öğrencilerin güneş sistemi ünitesindeki başarısına ve astronomiye yönelik tutumuna etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Baltacı, A. (2013). Astronomi konusunun çoklu yazma etkinlikleri ve yaparak yazarak bilim öğrenme metodu kullanılarak öğretilmesinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Başakçı, G. (2018). Gezici planetaryumların ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin bazı astronomi konularını öğrenimine ve astronomiye yönelik tutumlarına etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çukurova Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Bilir, U. (2023). WebQuest destekli araştırma ve sorgulama yaklaşımının 6.sınıf öğrencilerinin fen akademik başarıları, eleştirel düşünme becerileri ve teknolojiye yönelik tutumları üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Bodur, Z. (2015). Sınıf dışı etkinliklerin güneş sistemi ve ötesi ünitesinde ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin akademik başarıları, bilimsel süreç becerileri ve motivasyonları üzerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Bulut Öztürk, P. (2024). Okul dışı öğrenme ortamlarında beyin temelli öğrenme (Nörofizyolojik) yaklaşımı ile gerçekleştirilen fen bilimleri öğretiminin ortaokul öğrencilerinin akademik başarıları ve üstbilişsel farkındalıkları üzerine etkisi: Gökmen Uzay Havacılık Eğitim Merkezi örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Çalik, M., Ünal, S., Coştu, B., & Karataş, F. Ö. (2008). Trends in Turkish science education. Essays in Education, 24(1), Article 4. https://openriver.winona.edu/eie/vol24/iss1/4 [Google Scholar]
  • Çil, M. (2019). Planetaryum destekli öğretimin 6. sınıf öğrencilerinin akademik başarıları ve zihinsel modelleri üzerine etkisinin belirlenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Çoban, A. (2017). 3D bilgisayar modellerinin fen öğretiminde akademik başarıya etkisi: Güneş sistemi ve ötesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Coşkun, M. (2018). Mobil uygulama ve arttırılmış gerçeklik ile desteklenen öğretimin, güneş sistemi ve ötesi ünitesinde öğrencilerin akademik başarılarına, astronomiye yönelik tutumları ve fen dersine yönelik kaygı ve motivasyonlarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Demirçalı, S. (2016). Modellemeye dayalı fen öğretiminin öğrencilerin akademik başarılarına, bilimsel süreç becerilerine ve zihinsel model gelişimlerine etkisi: 7. sınıf "Güneş Sistemi ve Ötesi - Uzay Bilmecesi" ünitesi örneği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Demirci, E. (2025). Fen bilimleri yedinci sınıf 'Güneş Sistemi ve Ötesi' ünitesinin okul dışı öğrenme ortamlarında öğretimi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Pamukkale Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Demirel, R. (2013). Kavram karikatürleriyle desteklenen fen ve teknoloji öğretiminin öğrencilerin akademik başarıları ve kavramsal anlamalarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Demirel, T. (2017). Argümantasyon yöntemi destekli artırılmış gerçeklik uygulamalarının akademik başarı, eleştirel düşünme becerisi, fen ve teknoloji dersine yönelik güdülenme ve argümantasyon becerisi üzerindeki etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Çukurova Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Deniş Çeliker, H. (2012). Fen ve teknoloji dersi "Güneş sistemi ve ötesi: Uzay bilmecesi" ünitesinde proje tabanlı öğrenme uygulamalarının öğrenci başarılarına, yaratıcı düşünmelerine, fen ve teknolojiye yönelik tutumlarına etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Durukan, Ü. G., Turan Güntepe, E., & Dönmez Usta, N. (2023). Evaluation of the effectiveness of augmented reality-based teaching material: The solar system. International Journal of Human–Computer Interaction, 39(12), 2542–2556. https://doi.org/10.1080/10447318.2022.2121041 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Eroğlu, B. (2018). Ortaokul öğrencilerine astronomi kavramlarının artırılmış gerçeklik uygulamaları ile öğretiminin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Göncü, Ö. (2013). İlköğretim beşinci ve yedinci sınıf öğrencilerinin astronomi konularındaki kavram yanılgılarının tespiti [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Görecek Baybars, M., & Çil, M. (2025). An investigation into the effects of planetarium-supported teaching on 6th-grade students' mental models about the solar system. Acta Didactica Napocensia, 18(1), 148–162. https://doi.org/10.24193/adn.18.1.13 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Gündoğdu, T. (2014). 8. sınıf öğrencilerinin astronomi konusundaki başarı ve kavramsal anlama düzeyleri ile fen dersine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Kalkan, K. (2018). 7. sınıf güneş sistemi ve ötesi ünitesi kazanımlarının materyal ve model destekli etkinliklerle öğretiminin etkililiğinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Kasımoğlu, B. (2025). Sanal ortamda ortaokul öğrencilerinin güneş sistemindeki gözlem ve meraklarının göz takip cihazıyla incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Kaya, E. (2015). "Güneş sistemi ve ötesi: Uzay Bilmecesi" ünitesi için bilişsel yük kuramı ilkelerine göre geliştirilen teknoloji destekli rehber materyallerin etkililiğinin belirlenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Metin, M. (2020). Fen bilimleri dersi kapsamında planetaryuma düzenlenen bir gezinin 7. sınıf öğrencilerinin akademik başarı, ilgi ve motivasyonlarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Onur, M. (2021). Artırılmış gerçeklik ile desteklenen öğretimin, güneş sistemi ve ötesi ünitesinde öğrencilerin akademik başarılarına, öğrenmedeki kalıcılık düzeyine ve derse yönelik motivasyona etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Özdemir, B. (2019). 7. sınıf güneş sistemi ve ötesi ünitesinin öğretiminde okul dışı öğrenme ortamlarının kullanılmasının akademik başarı, motivasyon ve kalıcılığa etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Plummer, J. D. (2014). Spatial thinking as the dimension of progress in an astronomy learning progression. Studies in Science Education, 50(1), 1–45. https://doi.org/10.1080/03057267.2013.869039 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Plummer, J. D., Palma, C., Flarend, A., Rubin, K., Ong, Y. S., Botzer, B., McDonald, S., & Furman, T. (2015). Development of a learning progression for the formation of the solar system. International Journal of Science Education, 37(9), 1381–1401. https://doi.org/10.1080/09500693.2015.1036386 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Şahin, D. (2017). Artırılmış gerçeklik teknolojisi ile yapılan fen öğretiminin ortaokul öğrencilerinin başarılarına ve derse karşı tutumlarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Şahin, R. (2016). Bilgisayar destekli öğretimin 7. sınıf Fen ve Teknoloji dersi güneş sistemi ve ötesi uzay bilmecesi ünitesindeki öğrenci başarısı ve tutumuna etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kafkas Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Sarıyıldız, A. (2023). Bilim kurgu temelli etkinlikler ile desteklenen fen bilimleri dersinin 7. sınıf öğrencilerinin akademik başarılarına, astronomiye yönelik ilgilerine, bilimsel bilgi ve kurgusal bilgi ayrımına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Şenel Çoruhlu, T. (2013). Güneş Sistemi ve Ötesi Uzay Bilmecesi ünitesinde zenginleştirilmiş 5E öğretim modeline göre geliştirilen rehber materyallerin etkililiğinin belirlenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Şentürk, M. (2018). Mobil artırılmış gerçeklik uygulamalarının yedinci sınıf güneş sistemi ve ötesi ünitesinde kullanılmasının öğrencilerin akademik başarı, motivasyon, fene ve teknolojiye yönelik tutumlarına etkisinin Solomon dört gruplu modelle incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Sevim, S., & Demirci, E. (2025). Okul dışı öğrenme ortamlarında gerçekleştirilen fen öğretiminin akademik başarı ve bilimsel epistemolojik inançlara etkisinin incelenmesi: Güneş sistemi ve ötesi ünitesi örneği. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 63, 334–372. https://doi.org/10.9779/pauefd.1457628 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Sırakaya, M. (2015). Artırılmış gerçeklik uygulamalarının öğrencilerin akademik başarıları, kavram yanılgıları ve derse katılımlarına etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Türk, C. (2010). İlköğretim temel astronomi kavramlarının öğretimi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Türk, C. (2015). Modellerle astronomi öğretiminin etkililiği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Uçar, R. (2019). Argümantasyonla zenginleştirilmiş STEM etkinliklerinin 7.sınıf öğrencilerinin "Güneş Sistemi ve Ötesi'' ünitesindeki akademik başarılarına, astronomi'ye yönelik tutumlarına, eleştirel düşünme eğilimlerine ve STEM kariyer ilgilerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Ünal, A. (2012). İlköğretim 7. sınıf fen konularının öğretiminde webquestlerin öğrencilerin fen başarısı, fen ve teknoloji ile web destekli çalışmaya yönelik tutumları üzerine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Urhan, O. (2019). Fen eğitimine yönelik sanal gerçeklik uygulamalarının etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Varzikioğlu, D. (2023). Astronomi etkinlikleri ve eğitsel oyunlarla zenginleştirilmiş öğretimin astronomi başarısına ve tutumuna etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Viera-González, P. M., Guerrero, G. E. S., Solis-Pérez, M., & Castro-Acuña, E. (2023, May). ‘Let Science come to your space’-Delivering Astronomy and Optics outreach activities outside the cities. In Education and Training in Optics and Photonics (p. 127230L). Optica Publishing Group. https://doi.org/10.1117/12.2666958 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Yildirim, I., & Seckin-Kapucu, M. (2021). The effect of augmented reality applications in science education on academic achievement and retention of 6th grade students. Journal of Education in Science, Environment and Health, 7(1), 56–71. https://doi.org/10.21891/jeseh.744351 [Google Scholar] [Crossref] 
  • Yıldız, Z. (2025). Bilim merkezleri ziyaretlerinde planlama ve aktivite boyutlarının farklı bilişsel stildeki öğrencilerin öğrenme çıktıları üzerindeki etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Yılmaz, E. (2014). 7. sınıf temel astronomi kavramlarının etkin öğretimine yönelik bir eylem araştırması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi. [Google Scholar]
  • Yüksel Temiz, F. (2025). Bilimkurgu içerikli medya ürünlerini izlemenin, okumanın ve oluşturmanın ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin bilimsel yaratıcılık ve güneş sistemi ve ötesi ünitesi başarıları üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi. [Google Scholar]